بى طرف بوديم ، اما در مقابل تمدن اروپايى شخصيت خود را باختيم . زنان ما و مردان ما چنان كوركورانه عادات ديگران را تقليد مىكنند كه فراموش كرده‌اند خودشان هم آدمند . تابلوهاى مغازه هاى ما ، وضع لباسهاى ما ، بلكه مجالس عقد و عروسى ما ، نامگذاريهاى ما روى بچه ها و مغازه ها و مؤسسات ، همه مىرساند كه ما شخصيت خود را باخته‌ايم ، يعنى دچار خطرناك ترين باختنها شده‌ايم . قرآن مىفرمايد : * ( قل ان الخاسرين الذين خسروا انفسهم . ) * از قضا تنها طبقه اى كه در مقابل اين تمدن از خود شخصيت نشان داد و در مقابل اين فكر كه ما بايد ظاهراً و باطناً ، جسماً و روحاً فرنگى بشويم مقاومت كرد ، روحانيين و مؤمنين واقعى بودند . اين از آن جهت است كه اينها اهل توحيد بودند و از « فلاحِ » * ( لا إله الَّا الله ) * بهره اى داشتند و شخصيت خود را به كلى نباخته بودند . 2 . از آثار توحيد ، خوف از خدا و عدم خوف از غير خداست ( 1 ) خدا « * ( يعلم السر و اخفى ) * » است ( 2 ) . * ( لا إله الَّا الله ) * يعنى هميشه خدا را در نظر داشته باشيد ، * ( فاذكرونى اذكركم . ) * 3 . اين جمله بايد مقايسه شود با جمله اى كه شعار ماركس و انگلس بود كه فلاح رنجبر را نشان مىداد : « رنجبران متحد شويد ! چيزى جز زنجيرها را از دست نخواهيد داد . »

--> ( 1 ) * ( الذين قال لهم الناس ان الناس قد جمعوا لكم فاخشوهم فزادهم ايماناً و قالوا حسبنا الله و نعم الوكيل . فانقلبوا بنعمة من الله و فضل لم يمسسهم سوء و اتبعوا رضوان الله و الله ذوفضل عظيم . ) * ( آل عمران ، آيهء 173 - 174 ) * ( الذين يبلغون رسالات الله و يخشونه و لايخشون احداً الَّا الله و كفى با لله حسيباً . ) * ( احزاب ، آيهء 39 ) ( 2 ) رجوع شود به ورقه هاى توحيد - و نحن اقرب اليه منكم